24 Şubat 2017 Cuma

OSMANLI DÖNEMİNDE KARAMBOLE GİTMİŞ BÜROKRAT ÇİZER YUSUF FRANKO SERGİSİYLE GÜN IŞIĞINA ÇIKTI!..

19. yüzyıl sonlarında, 20. yüzyıl başlarında yaşamış bir karikatürcü Yusuf Franko Paşa... Ama öncelikli işi karikatürcülük değil... Bırakın günümüz karikatürcülerini bu ismi karikatür tarihine meraklı isimler bile pek bilmezler. 90'lı yıllarda sanırım Sanat Olayı ya da Gösteri dergisi sayesinde adını ilk kez duyduğum, antolojilerde filan da geçmeyen bir çizerdi Yusuf Franko... Çizgilerini yıllar önce sanat dergisinde ilk kez gördüğümde dönemine göre çok yenilikçi olan harika çizgisi, müthiş sağlam deseni ve bir bürokrat olarak kendi camiasına yönelik eleştirileriyle dikkatimi çekmişti. Döneminin çok ilersinde, müthiş yaratıcı bir ruha sahip olduğu belliydi... Yusuf Franko aslında bir Osmanlı bürokratı, bir Hariciye Nazırı, bir Mutasarrıf ve cemiyet adamı... Kısacası; o bir Paşa...  Kendisi de bir devlet adamı olmasına rağmen döneminin devlet adamlarını sıkı şekilde eleştiren karikatürleriyle dikkat çeken bu Osmanlı bürokratı çizerliği belli ki o dönem karambole gitmiştir. 90'lı yıllarda hakkında çıkan bir yazı ve karikatür örnekleri sayesinde adını ilk kez o zaman duyduğum Yusuf Franko adına, Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi'nin hazırladığı bu özel sergi, ne döneminde ne de ardından adı bilinememiş, hep perde arkasında kalmış bürokrat bir çizerin siyasi karikatürlerini gün ışığına çıkarması açısından da, karikatür ve mizah tarihimiz açısından da çok önemli bir sergi... Üstelik sergiye özel bir emek verilmiş, kuklalarla canlandırmalar yapılmış, tarihsel ve mekansal bir altyapı içersinde sıradan bir sergi olmaktan uzaklaşmış... 


Bakın Yusuf Franko bu ilginç karikatüründe kendini asmış... Bu da onun döneminde yaşananlara karşı çizgi yoluyla bir tepkisi olsa gerek... 


“Yusuf Franko’nun İnsanları: Bir Osmanlı Bürokratının Karikatürleri” adını taşıyan bu sergi, Yusuf Franco'nun 1884-1896 yılları arasındaki karikatürlerini topladığı bir albümün sergisi. Bu albümün bulunması da ayrı bir hikaye. 1957 yılında Amerikalı bir aile bu albümü İstanbul'da bir halıcı dükkanından satın alıyorlar. Satın alındığı yere dikkat edin, tam bize yakışan bir durum bu!.. Değeri sonrdan anlaşılan bu albümün varisleri albümü Toronto'da Aga Khan Müzesinde teklif ediyorlar.  Bu müzenin küratörü sayesinde albümü fark edip, Ömer K. Koç Özel Koleksiyonuna kazandıran Bahattin Öztuncay ise aynı zamanda bu ilginç serginin küratörü. 

Şimdi size Yusuf Franko Paşa'nın özgeçmişi hakkında da bilgi verelim... 

Yusuf Franko Paşa (1855-1933) 

Osmanlı devlet adamı ve karikatürcü Yusuf Franko 1855 yılında İstanbul'da doğdu. Osmanlı Devleti'nin Katolik bir Rum vatandaşı olan Yusuf Franko'nun babası Franko Kusa idi. Öğrenimini ailesinin 1868-1873 yılları arasında oturmakta olduğu Cebel-i Lübnan'da yaptı. Daha sonra Hariciye Nezareti hizmetine girdi. 1. Lahey Sözleşmesi'nde Osmanlı Devleti'ni temsil etti. Hariciye Nazırı Kalem-i Mahsus (Özel Kalem Müdürü) olarak görev yapmaktayken vezir ünvanını aldı ve 8 Temmuz 1907 tarihinde Cebel-i Lübnan Mutasarrıflığına tayin edildi. Aralık 1912 tarihine kadar 5 yıl süreyle bu görevde kaldı. 18 Aralık 1918 tarihinde Posta ve Telgraf Nazırlığına atandı. Bu görevi 24 Şubat 1919 tarihine kadar sürdürdükten sonra Hariciye Nazırı oldu. Bu görevde 1919 yılının Mart ayına kadar kaldı. Bir Fransız bankerinin kızıyla evli olan Yusuf Franko Paşa'nın 2 kızı vardı. Devlet adamlığının yanı sıra karikatürcülüğüyle de tanınmıştı


Serginin yer aldığı ANAMED'in adresi: İstiklal Caddesi No: 181 Merkez Han, Beyoğlu. Bu özel Sergiyi 1 Haziran'a kadar ziyaret edebilirsiniz. 

Cihan Demirci (AH!) 


SERGİDEN FOTOĞRAFLAR... 




1 yorum:

  1. İsmini ilk kez geçen gün, Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun "Vatan Yolunda" adlı anılarında okuyup öğrendiğim Yusuf Franko Paşa'nın karikatürist kimliğini bilmiyordum! Yakup Kadri de Yusuf Franko Paşa'ya Mütareke Dönemi'nde Süleyman Nazif'i kurşuna dizilmekten kurtarması vesilesiyle değinip geçmiş. Meğer ne kıymetli bir çizer ve ne sıradışı bir bürokratmış! Yusuf Franko Paşa sergisini mutlaka ziyaret edeceğim.

    YanıtlaSil